Trwa wczytywanie strony. Proszę czekać...
Wtorek, 17 października. Imieniny: Antonii, Ignacego, Wiktora
przewiń w dół
Data Publikacji: 
12/10/2017 - 15:35

Chcesz poznać sądecką "mapę miejsc węgierskich"? Zaprasza Stowarzyszenie Amici Hungariae


28 października, od godz. 10 do 13, w Nowym Sączu, w hotelu przy ulicy I Brygady 2A odbędzie się konferencja, stanowiącą podsumowanie projektu realizowanego w ramach programu Mecenat Małopolski 2017. Zaprasza Stowarzyszenie Amici Hungariae.

Brama Seklerska w Starym Sączu - fot. Mirosław Marcinowski

Podczas konferencji zaprezentowana będzie m.in. mapa „miejsc węgierskich”  na Sądecczyźnie. Organizatorzy przedstawią wybrane tematy, obrazujące obecność Węgrów w naszym regionie. Będzie też okazja do spotkania w gronie osób zainteresowanych regionalizmem  oraz wspólnymi dziejami dwu narodów.

Zainteresowanych otrzymaniem mapy „miejsc węgierskich” prosimy o wcześniejszy kontakt na adres: [email protected]  lub  [email protected]

***

Stowarzyszenie "Amici Hungariae" istnieje od grudnia 2016 roku. Projekt sądeckiej mapy miejsc węgierskich zakładał dotarcie na Sądecczyźnie do 20 wybranych miejsc, które zostały naznaczone obecnością i działalnością Węgrów, przedstawienie tych miejsc na mapie i krótkie ich opisanie w formie legendy do tejże mapy, z uwzględnieniem tłumaczenia na język węgierski, a wreszcie przygotowanie konferencji  z referatami tematycznymi.

Wspomniana mapa jest pomocą dydaktyczną na lekcjach historii, mogłaby też służyć jako informator dla Węgrów odwiedzających Ziemię Sądecką.

Miejsca, do których dotarliśmy, można zgrupować w kilka zespołów.

Najstarsze wiążą się ze św. Kingą – królewną węgierską z rodziny Arpadów, która była żoną Bolesława Wstydliwego i otrzymała od niego Ziemię Sądecką jako rekompensatę za posag przeznaczony na wojnę z Tatarami. Nie mogło więc na mapie zabraknąć Starego Sącza, w którym św. Kinga ufundowała dwa klasztory reguły franciszkańskiej – męski i żeński oraz kościół parafialny.

Kolejnym punktem na mapie, przypominającym święte Kingę i Jadwigę, są nowosądeckie Biegonice. Św. Kinga miała ufundować tutejszą parafię, a św. Jadwiga ponoć modliła się w kościele biegonickim w drodze na koronację do Krakowa. Imieniem św. Kingi nazwano też zdroje i park na terenie Młodowa-Głębokiego, tam też ustawiono jej pomnik.

Śladów św. Kingi można by wskazać znacznie więcej - choćby w postaci jej fundacji sakralnych od Beskidów po Pieniny.  Ale prawdopodobnie byłby to materiał na osobny projekt.

Zachowując chronologię, należy teraz zatrzymać się przy węgierskim zamku w Niedzicy. Zamek na pograniczu polsko-węgierskim wybudował tutaj węgierski ród Berzeviczych lub Wilhelm Drugeth, później właścicielami byli m.in.: Emeryk Zapolya, rodzina Horvathów, Salamonowie. Ostatni właściciele z rodowodem węgierskim pochowani są na niewielkim cmentarzu w pobliżu zamku. Z kolei Szczawnica-Zdrój swój rozwój i sławę europejskiego kurortu zawdzięcza Józefowi Szalayowi. Upamiętnia go tablica i popiersie w Parku Górnym. Józef Szalay odziedziczył Szczawnicę po rodzicach, którzy przybyli tu z niedalekiej Kamienicy.

Rodzina Szalayów osiadła w Kamienicy w 1810 r., kiedy ojciec Józefa, Stefan Szalay, urzędnik austriacki pochodzenia węgierskiego został prefektem w tej miejscowości. Do dziś stoi w Kamienicy dwór – siedziba Szalayów – a na miejscowym cmentarzu znajduje się kaplica grobowa matki i córki Stefana.

Dziewiętnastowieczne historie węgierskie prowadzą też do Nowego Sącza. Tu kształcił się Józef Szalay, tu stacjonowały też CK wojska – najpierw w zamku, potem w wybudowanych koszarach. Wojskowi pochodzenia węgierskiego zostali zapomniani. Warto przypomnieć majora Józefa von Fejervary, dowódcę 3.batalionu 20.CK  Pułku Piechoty im. Franciszka Wilhelma, który w 1846 r. bronił miasto przed chłopskimi rozruchami i otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Nowego Sącza.

Dużym zespołem miejsc „węgierskich” na Sądecczyźnie są groby żołnierzy armii austro-węgierskiej. Cmentarzy Wielkiej Wojny jest tak wiele na tym terenie, że pod tym względem na pewno mapa wymaga uzupełnienia.  Zaznaczono na niej  i opisano następujące miejscowości z cmentarzami z okresu I wojny światowej: Binczarowa, Bobowa, Florynka, Grybów, Laskowa, Limanowa, Łużna-Podbrzezie, Nowy Sącz, Siedliska, Stara Wieś, Stróże Wyżne, Tymbark i Wawrzka (miejsc i zdjęć było więcej, ale założenia projektowe nie pozwoliły uwzględnić wszystkich). 

W okresie międzywojennym powstała w Kosarzyskach  stanica harcerska, w której zatrzymywała się młodzież węgierska, przybywająca każdego roku do Polski na wspólne obozy z polskimi harcerzami. W Muzeum Towarzystwa Miłośników Piwnicznej zachowała się korespondencja od referenta Węgiersko-Polskiego Koła Harcerskiego  do druhny Antoniny Dagnan. W czasach II wojny światowej przez Kosarzyska prowadziły szlaki kurierskie do Budapesztu i odwrotnie. W miejscu zwanym Suchą Doliną stoi pomnik pamięci kurierów. Natomiast w pobliskiej Wierchomli na cmentarzu parafialnym znajduje się grób dwóch nieznanych żołnierzy węgierskich, którzy zginęli w pociągu wysadzonym w październiku 1944 r.

Datę „1944” zawiera też napis w języku węgierskim na krzyżu ustawionym w Nowym Sączu przy ul. Grunwaldzkiej.

Z kolei w Marcinkowicach znajduje się tablica będąca darem wdzięczności dzieci powstańców węgierskich, które to dzieci w 1956 r. znalazły opiekę w domach miejscowych rodzin, a później w Krynicy. Inne dzieci dotarły wówczas z Budapesztu także do Nowego Sącza, Szczawnicy i Zakopanego.

Wiele miast Sądecczyzny nawiązało kontakty partnerskie z miastami węgierskimi.  Te kontakty pomiędzy Piwniczną-Zdrojem  a Keszthely uwidacznia znajdująca się w piwniczańskim Urzędzie Miasta i Gminy tablica przyjaźni i zawieszona nad nią płaskorzeźba Jánosa Németha, przedstawiająca św. Kingę z godłami Polski i Węgier, ufundowana przez Gézę Cseby, Honorowego Obywatela Piwnicznej-Zdroju.

Założyliśmy wybranie i opisanie tylko 20 „węgierskich” miejsc na Sądecczyźnie. Dalsza praca przed nami. Liczymy na pomoc społeczności historycznej Sadecczyzny.

Projekt realizowany przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

33-340 Stary Sącz, ul. Stefana Batorego 25b
www.amicihungariae.pl


Katalog firm Sądeczanin.info - tu znajdziesz firmy Sądecczyzny




Komentarze Facebook

Miesięcznik Sądeczanin sierpień 2017